De (brug)kazematten

Inhoudsopgave


Ligging van de kazematten
  1. bevrijdingsmonument - 2. kazemat zuid - 3. kazemat noord - 4. gemaal Van Sasse  
Inleiding

Het Nederlandse woord 'kazemat' is afkomstig uit het Frans (casemate) of Italiaans (casamatta) en duikt in onze taal voor het eerst op in de 16e eeuw (omstreeks het begin van de 80-jarige oorlog).
Zowel het Franse als het Italiaanse woord vinden hun oorsprong in het Byzantijns-Griekse woord 'chastmata' en dit woord was een aanduiding voor schietgaten.

Kazematten zijn zwaar versterkte ruimten die voorzien zijn van schietgaten en waarin kanonnen of mitrailleurs geplaatst kunnen worden.
Zij kunnen zowel onderdeel zijn van een vestingwerk als vrijstaan. Kazematten worden ook wel (ten onrechte) 'bunkers' genoemd.
De oudste kazematten hadden muren en een overdekking van metselwerk. Later werd beton gebruikt en soms ook gietstaal.
Er waren verschillende typen kazematten. Die welke tot doel hadden om rivierovergangen te beschermen werden 'brug- of rivierkazematten' genoemd.

Welke brug/rivierkazematten zijn er nog in Nederland?
Van de in totaal 43 gebouwde brugkazematten zijn er nu nog 14 hele en 3 beschadigde over.
Van type A, een kanon - mitrailleurkazemat met één verdieping, zijn er twee over: Zutphen Zuid en Sint Andries.
Van type B, een kanon - mitrailleurkazemat met twee of drie verdiepingen, zijn er nog negen over: Kampen Noord, Zwolle Noord, Zwolle Zuid, Lent Oost, Lent Midden, Katwijk Zuid, Grave Noord, Grave Zuid en Moerdijk Oost. Van ditzelfde type zijn (beschadigd) aanwezig: Ravenstein Noord, Gennep Noord en Gennep Zuid.
Van type C (een dubbele kazemat) - 1 schietgat voor kanon en 2 voor mitrailleurs zijn er nog twee over: Zwolle Midden en Nederweert.
Ook de unieke brugkazemat Lent Zuid, die met slechts een gevechtsopstelling voor een mitrailleur was uitgerust, is nog aanwezig.

De brugkazematten bij Grave
De twee in 1936 gebouwde brugkazematten bij de Graafse Maasbrug (Thans John.S. Thompson-brug geheten) werden onderdeel van de in 1939-1940 aangelegde Peel-Raamstelling.
Deze stelling bestond uit een reeks kazematten die liep van de Maas bij Grave tot aan Budel-Dorplein.
De afstand tussen de kazematten onderling variëerde van 200 tot 400 meter.
De Peel-Raamstelling was bedoeld om bij een eventuele Duitse aanval de vijandelijke troepen tegen te houden of zodanig te vertragen dat geallieerde troepen de Nederlandse zouden kunnen komen versterken.
Het specifieke doel van de brugkazematten bij Grave was de verdediging van de verkeersbrug die de Brabantse en Gelderse oever met elkaar verbindt.

De Peel-Raamstelling is in de meidagen van 1940 vrijwel ongeschonden in handen van de Duitsers gevallen omdat deze niet goed aansloot op de Belgische verdedigingslinie. De Duitsers konden via België om de stelling heen trekken en deze vervolgens via de achterzijde onschadelijk maken.

Tijdens operatie Market-Garden werden de Graafse brugkazematten (en daarmee de verkeersbrug over de Maas) op 17 sept. 1944 veroverd door 15 man onder leiding van luitenant John S(amuel). Thompson (E-compagnie, 2de bataljon, 504de parachutisten infanterie regiment, 82ste Amerikaanse luchtlandingsdivisie).

Reeds in de loop van de Tweede Wereldoorlog nam het belang van kazematten sterk af als gevolg van de overheersende rol die vliegtuigen kregen bij de oorlogsvoering.

Hoewel na de oorlog door ruilverkaveling en huizenbouw een aantal kazematten gesloopt is, is van dit militair erfgoed in Brabant gelukkig voldoende overgebleven om het belang van deze historisch strategische structuur aan een ieder te tonen.

Airborne-monument
Airborne-monument

Tot 1 januari 2009 werden de twee Graafse brugkazematten beheerd door de Stichting Militaire Traditiekamer Grave. Zij hielden ook toezicht op het bevrijdingsmonument dat op korte afstand van de kazematten staat.

Samen met de verkeersbrug en het nabijgelegen Van Sasse-gemaal hebben de brugkazematten bij Grave de status van rijksmonument.

Bevrijdingsmonument
Het Airborne- of bevrijdingsmonument staat tussen de zuidelijke oprit naar de John S. Thompson-brug en het gemaal Van Sasse.
Het monument werd onthuld op 17 september 1994 en eert allen die, met gevaar voor eigen leven, voor onze vrijheid hebben gestreden.

Op de sokkel, van dit door Robert Melsen uit Grave ontworpen monument dat een gestileerde parachute toont met daarvoor de "V" van victorie, zijn drie plaquettes bevestigd. Op de eerste staat in het Nederlands in het kort de veroveringsgeschiedenis van de Maasbrug te lezen en dat de naam 'John S. Thompsonbrug' op 17 sept. 2004 werd onthuld door Mrs. Phyllis Thompson. Op de tweede staat ditzelfde in het Engels. De derde is voorzien van de emblemen van de E-compagnie, 2de bataljon van de 82ste Amerikaanse luchtlandingsdivisie, het Britse 30ste legercorps en de Koninklijke 'Prinses Irenebrigade'. Deze laatste nam nadat de Amerikanen en Engelsen verder getrokken waren de bewaking van de brug over.




Het Graafs KazemattenMuseum

Op zaterdag 17 september 2011 is in de beide brugkazematten bij de Maasbrug (officieel de John S. Thompsonbrug) het Graafs KazemattenMuseum geopend. Dit gebeurde aansluitend aan de traditionele herdenking van de bevrijding op 17 september 1944, bij het monument aan de brug. De herdenking en opening werden onder meer bijgewoond door Col. Jeffrey Stimson, de militair attaché van de Verenigde Staten, een 30-tal Engelse veteranen en werd muzikaal omlijst door de John S. Thompson band. Namens de Gemeente Grave heeft wethouder Adams een krans gelegd bij het monument. Iedereen was welkom om de herdenking bij te wonen en aansluitend het Graafs KazemattenMuseum te bezoeken.

Vitrine

Het Graafs KazemattenMuseum is een initiatief van Stichting "Graeft Voort" en een onderdeel van het Graafs Museum. In het Graafs KazemattenMuseum wordt een beeld gegeven van de Tweede Wereldoorlog in de omgeving van Grave. Het museum is gehuisvest in de twee kazematten die aan de Graafse zijde van de Maasbrug zijn gelegen: kazemat noord - tussen Maas en Raam - en kazemat zuid - pal aan de provinciale weg. In kazemat noord wordt een beeld gegeven van de situatie op 10 mei 1940 en wat er tijdens de mobilisatie en bezetting in Grave gebeurde. In kazemat zuid wordt de bevrijding van Grave op 17 september 1944 toegelicht. Toen kwamen honderden parachutisten van het 82e Airborne Divisie 504e Parachutisten Regiment in eerste instantie de brug innemen en later Grave en omgeving bevrijden. Een speciale fotolijst is gewijd aan de Amerikaans militair Curtis Morris, geboren op 18 september 1917 in de Amerikaanse plaats Lake Charles, Louisiana. Hij verloor op 17 september 1940 op 23-jarige leeftijd het leven doordat tijdens de parachutesprong in Velp zijn parachute niet goed open ging.

Het Graafs KazemattenMuseum vormt een aanvulling op de vele fraaie oorlogsmusea in de omgeving. Aan de opening is bijna twee jaar van voorbereiding voorafgegaan. De Commissie Militaire Geschiedenis van Stichting "Graeft Voort" is niet alleen bezig geweest met de inrichting van de beide rivierkazematten maar heeft een integraal plan opgesteld voor de 5 (rijks)monumenten op deze locatie: kazemat noord, kazemat zuid, de John S. Thompsonbrug, het gemaal van Sasse en het herdenkingsmonument. Ieder onderdeel levert zijn eigen bijdrage aan dit gebied dat in de Tweede Wereldoorlog een cruciale rol heeft gespeeld in operatie Market Garden. De omgeving is de afgelopen maanden door het Waterschap Aa en Maas samen met de Gemeente Grave ingericht als een park waar de monumenten goed te bezichtigen zijn. In de nabije toekomst zal dit verder worden uitgewerkt met onder andere informatieborden en een zogeheten "luisterkei". Deze luisterkei maakt onderdeel uit van de Liberation Route door Brabant en Gelderland, en biedt extra informatie via een telefoonnummer of via internet bij gebruik van een Smartphone. Zowel voor wandelaars, fietsers als de automobilist is gezorgd. Iedereen kan zijn voertuig gemakkelijk kwijt en heeft daarmee de tijd om rustig rond te kijken. Het is de bedoeling om ook nog wat picknicktafels te plaatsen zodat de passant even kan rusten en kan genieten van het uitzicht dat ook zeer de moeite waard is.

Zie voor de openingstijden van het Graafs KazemattenMuseum onze pagina Bezoekersinformatie en www.graafskazemattenmuseum.nl.

Heeft u tijd en zin om ons vrijwilligersteam te komen versterken, neem dan contact op met het Graafs museum via e-mail: info@graafsmuseum.nl.

Geschiedenis van de Hampoort Laatst gewijzigd: 27-jun-2015 Routebeschrijving, openingstijden, adresgegevens
Info over tentoonstelling in kazemat noord Info over tentoonstelling in kazemat noord Info over tentoonstelling kazemat zuid Info over tentoonstelling kazemat zuid Info over het bevrijdingsmonument