Eerdere wisseltentoonstellingen

De onderste steen boven, Grave(n) onder de grond (was te zien van 21 aug. 2010 t/m 31 okt. 2010).

3 milj. jaar oude mammoetkies
Gefossiliseerde mammoetkies
ca. 3 miljoen jaar oud

Inleiding
De tentoonstelling 'De onderste steen boven' is geheel gewijd aan het resultaat van ruim 40 jaar archeologisch onderzoek in de gemeente Grave (bestaande uit de stad Grave en de kerkdorpen Escharen, Gassel en Velp) door de Graafse amateurarcheoloog Martien Koolen.
Zijn opgravingen leverden een groot aantal bijzondere vondsten op die een periode van ongeveer drie miljoen jaar omvatten.

150.000 jaar oude vuistbijl
Vuurstenen vuistbijl
ca. 150.000 jaar oud

Vóór de mens
Bij het begin van uw rondgang door het museum komt u langs restanten van reeds lang uitgestorven dieren. Daaronder bevinden zich zowel fossielen van dieren die in zee leefden (o.a. walvis en haai) als van landdieren (o.a. mammoet en wolharige neushoorn), hetgeen aantoont dat waar nu Grave ligt ooit zee was.

Tot het vertrek van de Romeinen
Wanneer voor het eerst in deze omgeving mensen verschenen, zullen we waarschijnlijk nooit te weten komen, maar dat ze er al heel lang geleden waren bewijst een aantal prachtige door mensen gemaakte stenen werktuigen die ca. 150.000 jaar oud zijn.
Als u uw tocht langs de vitrines voortzet ziet u dat in de loop van de tijd de werktuigen steeds verfijnder werden en er steeds meer verschillende typen kwamen.

De nieuwe steentijd (5.300 - 2.500 v.Chr.) vangt aan op het moment dat de mensen zich op vaste plaatsen begonnen te vestigen. Dit konden ze doen nadat ze ontdekt hadden hoe gewassen konden worden verbouwd en huisdieren konden worden gehouden. Omdat ze daarna niet langer rondtrokken konden ze gebruik gaan maken van (breekbaar) aardewerk. Dat de mens gevoel voor schoonheid had kunt u zien aan sommige van de zelfgemaakte gebruiksvoorwerpen die niet alleen functioneel waren maar soms ook fraai versierd werden.

Iets verder op uw rondgang ziet u waartoe de mensen in de brons- en ijzertijd al in staat waren. Prachtige bijlen illustreren dat ze al vroeg over voldoende technische kennis beschikten om ook van metaal gecompliceerde voorwerpen te maken. Uit deze tijd zijn ook urnen (met crematieresten) in vele verschillende vormen te zien. Spinsteentjes bewijzen dat al duizenden jaren geleden textiel vervaardigd werd.

Enkele Romeinse munten
Enkele Romeinse munten
Maquette van een Romeinse boerderij
Maquette van een Romeinse
herenboerderij of villa
(vervaardigd door Martien Koolen)

De komst van de Romeinen bracht o.a. het frequent gebruik van munten met zich mee. Een aantal daarvan kunt u zien naast enkele heel bijzondere Romeinse vondsten. Daartoe behoren een werkelijk bijzondere ijzeren olielamp, de grootste Romeinse dakpan (imbrex) die in Nederland gevonden is en een voor West-Europa unieke vondst van een bronzen plaat die vrijwel zeker een deel is van een "tabula patronatus". Een dergelijke tabula bevatte een (door de Romeinse senaat en keizer goedgekeurde) officiële mededeling dat een bepaalde nederzetting onder de bescherming stond van een hooggeplaatste Romein (dat kon b.v. de keizer of een gouverneur zijn).

De middeleeuwen
Nadat de Romeinen uit onze contreien waren verdwenen volgde er een periode van enkele honderden jaren (vroege middeleeuwen) waarover we relatief weinig weten. Toch zijn uit deze tijd van de Merovingen en Karolingen mooie aardewerkfragmenten en vooral veel wapentuig (speerpunten, bijlen, zwaarden) te zien.

Van de late middeleeuwen weten we veel meer en uit deze periode zijn ook veel meer vondsten gedaan. Naast aardewerk in zeer verschillende vormen zijn o.a. leren schoeisel en houten schrijfplankjes te zien.

Schedels, aardewerk en munten
Schedels, aardewerk en munten gevonden
in en bij de middeleeuwse kerk van Escharen.
Bouwfragment
Een bouwfragment van de middeleeuwse
kerk van Escharen.

De middeleeuwse kerk van Escharen
Bijzondere aandacht wordt geschonken aan een bijzondere opgraving, namelijk die van een kerk en begraafplaats in Escharen in 2001.

Uit de vondsten kon de gehele bouwgeschiedenis van deze kerk (die uit vele fasen bestond) worden gereconstrueerd vanaf de bouw van een eenvoudig houten kerkje, omstreeks 1000 na Chr., tot aan de uiteindelijke afbraak in de 17e eeuw van wat toen een grote stenen meerschepige kerk was geworden.

In en om de kerk zijn ruim 400 skeletten gevonden, waarvan een groot aantal nagenoeg compleet was. In één van de gevonden schedels bleek nog een musketkogel te zitten.
Het vrijwel complete ongeveer 500 jaar oude skelet van een man, die bij z'n overlijden ongeveer dertig jaar oud was, heeft in z'n geheel een plaats in de tentoonstelling gekregen.

Het verslag van de opgraving van deze kerk is vastgelegd in een mooi boek dat voorzien is van vele honderden illustraties. Dit boek is in het museum te koop voor € 15,00 (bij toezending komen daar verzendkosten bij).

Enkele vondsten uit de nieuwe tijd
Enkele vondsten uit de 'nieuwe tijd'.
IJzeren voorwerpen
IJzeren voorwerpen.

Nieuwe tijd
Vanaf ongeveer het jaar 1500 spreken we van de 'nieuwe tijd'. Uit deze tijd is een enorm aantal zeer verschillende voorwerpen te zien, variërend van aardewerk, glaswerk, (soms heel vertederend) kinderspeelgoed, ijzeren gereedschap, tabakspijpjes in vele vormen tot wapentuig dat werd gebruikt in de Tachtigjarige Oorlog. Verder zijn er o.a. munten te zien, sleutels en sloten.

Veel van het uit deze tijd gevonden materiaal is afkomstig uit beerputten waar de voorwerpen in werden gegooid omdat ze kapot of te oud en versleten waren om nog gerepareerd te worden. Aardewerk wordt bijvoorbeeld vrijwel altijd in scherven gevonden.
Een groot deel van het geëxposeerde aardewerk is zeer kundig gerestaureerd (waarbij altijd zichtbaar moet blijven wat origineel is en wat werd toegevoegd). Bij uw rondgang over de tentoonstelling moet u daar zeker ook op letten.
Aan het einde van uw rondgang over de tentoonstelling komt u bij een nagebouwde (geïdealiseerde) beerput.

Hierboven is natuurlijk lang niet alles beschreven wat er te zien is. Bent u nieuwsgierig naar vroeger tijden of kunt u genieten van mooie voorwerpen, dan is deze tentoonstelling zeker iets voor u en ook voor jongeren van iedere leeftijd zijn er veel leuke en spannende dingen te zien.


Tentoonstellingsgids De onderste steen boven
Tentoonstellingsgids De onderste steen boven
Tentoonstellingsgids
De onderste steen boven

In een kleine geïllustreerde tentoonstellingsgids, die in het museum voor € 2,00 te koop is, vindt u achtergrondinformatie over deze tentoonstelling.


  Laatst gewijzigd: 01-nov-2010 Terug naar huidige wisseltentoonstelling